یکشنبه، ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۱

 د هیواد د پښتو ژبې او ادب پیاوړي او وتلي خدمتګار
 ښاغلي ګل افضل ټکور سره ادبي مرکه

مرکه کوونکی:

انجنیر عبدالقادر مسعود

 
ښاغلي ګل افضل ټکور

په ۱۳۶۷ لمریز کال کې د" ژوندون" مجلې د مسوول مدیر او په همدغه وخت کې د "انیس" ورځپاڼې د ادبي مخ، چې د" نکریزو پاڼه "نومیدله چلوونکې هم وه. ورپسې د څو کالو لپاره په رادیو افغانستان کې د" شاعر شپه"، او د ځوانانو لپاره د "ولولې" په نوم د ادبي خپرونو لیکوال وه.

 

 

"زه په دې عقیده یم، چې هنرمند ایجادګر دی، تخلیق کوونکی دی، نو کله، چې دا ومنو نو بیا خو هنرمند باید ازاد پریږدو، هر هغه څه چې ښه لیکلی او ایجادولی شي ودی کړي. هنرمند، شاعر او لیکوال ته دستور ورکول به سم نه وي. چې ته نظم مه لیکه او نثر ولیکه. یا نثر ډیر دی شعر ولیکه."  ګل افضل ټکور

 

 ښاغلی افضل ټکور هغه تکړه او مخکښ شاعر او لیکوال دی، چې د خپلو ارزښتناکو، علمي او ادبي آثارو، لیکنو او څیړنو په وسیله یې زموږ د پښتو ادب ستوري روښانه او ځلانده ساتلي دي، او خپلې ملي ژبې او افغاني ادب او فرهنګ ته یې د ستاینې او ویاړه ډک خدمتونه تر سره کړي دي او په دې لاره کې یې ډیر اغیزمند ګامونه پورته کړي دي، چې زموږ هیوادوال او د علم او ادب مینه وال به د ده دا ټولې علمي، ادبي او هنري هلې ځلې او خدمتونه هیڅکله هیر نه کړي.

ښاغلی افضل ټکور په ۱۳۳۹ لمریز کال کې د ننګرهار ولایت د کوز کونړ په ولسوالۍ د کوټۍ په کلي کې په یوه علمي، ادبي او روحاني کورنۍ کې دې دنیا ته سترګې غړولې دي.

نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي په ښوونځي کې سر ته رسولي دي، او په ۱۳۵۷ لمریز کال کې د ننګرهار ولایت په کوز کونړ ولسوالۍ کې د سید جمال الدین له لیسې د دولسم ټولګي نه فارغ شوی دی. ده په ۱۳۶۴ لمریز کال کې خپلې لوړې زده کړې دننګرهار پوهنتون د انجینری په پوهنځي کې پای ته رسولي دي. وروسته له دې، چې دی د انجینری د پوهنځي نه فارغ شو د افغانستان د لیکوالو په ټولنه کې په کار پیل وکړ او د ژوندون مجلې مهتمم وه. په ۱۳۶۷ لمریز کال کې د دغې مجلې د مسوول مدیر په توکه وټاکل شو. په همدغه وخت کې د انیس ورځپاڼې د ادبي مخ، چې د" نکریزو پاڼه "نومیدله چلوونکې هم وه. ورپسې د څو کالو لپاره په رادیو افغانستان کې د" شاعر شپه"، او د ځوانانو لپاره د "ولولې" په نوم د ادبي خپرونو لیکوال وه.

د ټکور صاحب شعرونه، مقالې او څیړنیزې لیکنې د هیواد په بیلا بیلو خپرونو کې خپرې شوي دي. په ډیرو علمي او ادبي سیمینارونو کې یې برخه اخیستې ده. د ده چاپ شوي آثار دادي:

 - ښکالو د پسرلو: دا شعري ټولګه په ۱۳۶۵ لمریز کال کې دافغانستان دلیکوالو د- ټولنې له ځوا چاپ شوې ده.

- پرهرونه ټکورونه: دا شعري ټولګه په ۱۳۶۸ لمریز کال کې د لیکوالو د ټولنې په- زیار سره چاپ شوې ده.

- یوداغ یو ټکور: دا شعري ټولکه په ۱۳۷۴ لمریز کال کې ټکور صاحب په خپل- لګښت په پیښور کې چاپ کړې ده.

- دا لیکوال او دا څیرې: دا کتاب په ۱۳۶۴ لمریز کال کې د بیهقي د نشراتي موسسې له خوا په ۵۰۰ مخونو کې چاپ شوی دی. په دې کتاب کې د پښتو ژبې ۹۰ تنه شاعران د هغوی د ادبي آثارو د بیلګو سره معرفي شوي دي.

- د نظرغشې: دا د پښتو ژبې د نامتو شاعر ښاغلي رحمت شاه سایل د منتخبو- شعرونو ټولګه ده چې د ټکور صاحب د یوې اوږدې سریزې سره د قومونو او قبایلو چارو وزارت له خوا په ۱۳۶۷ لمریز کال کې چاپ شوی دی.

 - دهسک پیغله: دا د ارواښاد استاد بینوا د نا چاپو شعرونو جونګ دی چې ټکور- صاحب د هیواد د پنځوس کلنو مطبوعاتو نه راټول کړي او له یوې سریزې سره یې په ۱۳۶۸ لمریز کال کې د افغانستان د لیکوالو ټولنې له خوا چاپ کړې ده.

- د زخمونو پسرلی: دا د وتلي شاعر ښاغلي سلیم راز د شعرونو انتخابي ټولګه ده چې- د ټکور صاحب له یوې سریزې سره په ۱۳۶۷ لمریز کال کې د افغانستان د قومونو او قبایلو د وزارت له خوا چاپ او خپره شوې ده.

- نوي فکرونه: دا د پښتونخوا د خیبر د سیمې د ښه شاعر ښاغلي ذاکر اپریدي شعري- ټولګه ده چې د ټکور صاحب په هڅه ترتیب او تدوین شوې ده او په ۱۳۶۸ لمریز کال کې د قومونو او قبایلو وزارت له خوا چاپ شوې ده.

همدا ډول د شعرونو یوه ناچاپه ټولګه او په اروپا کې د مهالنیو خپرونو په اړه یو اثر یې چاپ ته تیار دي.

ټکور صاحب د لومړي ځل لپاره په هالند کې مهاجر شو او اوس د خپلې درنې کورنۍ سره په لندن کښې د مهاجرت شپی او ورځې سبا کوي او په لندن کې د افغان لیکوالو د فرهنګي ټولنې مسوولیت ور په غاړه دی چې کله کله د افغانستان د ملي ورځو، مشاهیرو او مفاخیرو په ویاړ غونډې او سیمینارونه هم جوړوي.

زه د ټکور صاحب د درانه نوم سره آشنا وم. ما د ده شعرونه، مقالې او ادبي لیکنې او څیړنې په ورځپاڼو، مجلو، کتابونو او انټرنیټي سایتونو کې لوستلي وو، خو کله چې ما دده شعري ټولګه ترلاسه کړه او زما سترګې یو وار بیا د ده په شعرونو ولګیدې او په ډیره مینه خوند او اخلاص مې دا ټولګه ولوستله نو ماته دا ذهنیت پیدا شو او زه دې ته وهڅیدم، چې د ده د ادبي او فرهنګي فعالیتونو په هکله یو څو کرښې ولیکم او د ده سره یوه ادبي مرکه جوړه کړم.

که چیرې د ده شعرونه په دقت سره ولولو، نو ویلې شو، چې د ده په شعرونو کې- هنري اړخونه هم دمحتوی او مضمون په لحاظ او هم د فورم او شکل په لحاظ په ډیر ښکلي خیالونو او تصویرونو کې ترسیم شوي دي. دی هغه شاعر او لیکوال دی، چې د ده شعوري او سپیڅلې مینه د خپلې ملي ژبې، د پښتون او پښتونولي سره، د ملي وحدت او د خلکود اتحاد او اتفاق سره، د سولی، سوکالۍ، آزادۍ، خپلواکۍ او دموکراسۍ سره، د خلکو او وطن سره په ډیر هنرمندانه شکل او ظریفانه انداز سره انځور شوې ده. دی په خپلو شعرونو کې خپله کرکه د ظلم، استبداد، جنګ، وراني او وحشت سره هم بیانوي. د ده ژور درد، ښه احساس او جذبه په دغو انځورونو کې له ورایه څرګندیږي. د بیلګې په توګه د ده دغو شعرونو ته د تاسو پام را اړوم:

 

غزل

 زه په تا ښکلی ته په ما یې ښکلې

 ګله وطنه په رښتیا یې ښکلی

 ټیټه دې نه شوله مغروره شمله

 له پته ډکه په والله یې ښکلی

 عشقه که ډیر دې کړل د غرو لیوني

 ما لیوني ته له دنیا یې ښکلی

 نور بې وفا دي چې وفا دې غواړي

 حسنه ته ماته بې وفا یې ښکلی

 دا پښتونواله ده که دود د پښتو

 سره چې تل په پښتونخوا یې ښکلی

 پوه شوې که نه په انتها د منصور

 داره زما په ابتدا یې ښکلی

 د یار په ډیرې خندا نه شوې ټکور

 زخمي ګوګله بې دوا یې ښکلی

 

او یا لکه چې وایي:

څو ځلي می وران شو سر په سر کلی

 توره شپه کې ګیر شو د سحر کلی

 ډیر مې ګریوانونه پکې وشکول

 جوړ نه شو اشنا ستا د نظر کلی

 پرې به می لا ډیر پکې سرونه شي

 زه که جوړوم دا لر او بر کلی

 ای خورو ورو که چرته یو نه شو

 وران به شي زموږ د یو سفر کلی

 اوس په کې اغزي راټو کیدلي دي

 څه شو د ګلونو د محشر کلی

 ضد یې دی نیولې د پښتون په څیر

 اخلي بدل اخلي دلته هر کلی

 دا کوم بې انصافه کړو په وینو سور

 دا خو ؤ پخوا د یو ټبر کلی

 

د ده د شعرونو او لیکنو نه معلومیږي، چې دی خپل هدف، موخه او موضوع په ډیر- ښکلي انداز سره پیلوي او لوستونکي او اوریدونکي تر پایه له ځان سره په ډیره مینه او اخلاص سره ساتي. د ده په شعرونو او لیکنو کې هنري او ټولنیز شعور، ملي، وطني او عاطفي احساسات، - علمي او ادبي خبرې، اصلاحي او تنقیدي اړخونه په ډیر عیني او واقعي ښکل او عالي فکر، تصور او احساس سره ترسیم شوي دي. د بیلکې په توګه دا بیتونه وګورې:

 

 اری شو، وینې شو، زخمي شو وطن

 زما په وینو الواني شو وطن

 چې یې ساتلی و د سر په بدل

 نن د هماغه لیوني شو وطن

 ګلونه څیلمې نه خفه ښکاریږي

 وران چې په لمسه د پردي شو وطن

 د آزادئ د ناوې حسن وژني

 دومره په زور ظلم یاغي شو وطن

 نه پرې د خپل نه دپردي زړه سوزي

 داسې د وخت کې جیل کې بندي شو وطن

 په سپورو شونډو یې چا نوم وانخیست

 د جنګ په سره اور کې ستي شو وطن

 زه یې دیو زخم ټکور نه شومه

 ډیر مې د مینې ارماني شو وطن

 

 او یا وایي:

 په وطن کې مې د پیغلو ارمانونه اور کې سوزي

 په سرو وینو مې پاللې سره ګلونه اور کې سوزي

 هر سحر او مازدیګر مې په سرونو لوبې کیږي

 یو بې سره قتل عام دی امیدونه اور کې سوزي

 لرو بر ده جوړه شوې کربلا په دې وطن کې

 د مرګي لوبه جارې ده هوسونه اور کې سوزي

 د منزل په هره لاره د ژوندون په هره ساه کې

 د ښایست د لیونیو ګریوانونه اور کې سوزي

 

 او یا وایي

 تا نه وه که ما نه وه خو ورانه شوه

 دا د حق خبره کول ګرانه شوه

 خدایه! دې وطن کې ولې هر څه نه؟

 وینه د انسان ډیره ارزانه شوه

 خدایږو غورځوي مو د مرګ کندې ته

 دا قافله کوم لورې روانه شوه

 عقله دې زخمي زخمي وطن کې نن

 لوبه د مرګي ډیره اسانه شوه

 ستا دغم په جیل کې مې دغم چغه

 پورته ان دظلم تر اسمانه شوه

 چا وی چې د هجر زهر څله څښې

 ما وی ماته پېښه له جانانه شوه

 دی په خپلو شعرونو کې د خپل تصور، خیال او فکر په وسیله د مینې، محبت او ښکلا- مختلفې برخې د طبعیت ښکلې او په زړه پورې منظرې، د پیمخو او ښاپیریو ښایست، حسن او جمال، د مطربانو، مستانو او رندانو محفلونه، د سوز او ساز سندری په ډیر ښکلي انداز سره څیړي او کوشش کوي، چې د ده په اشعارو کې هنري تصویرونه، انځورونه شعري کلمات او الفاظ، خواږه ترکیبونه، تشبیهات او استعارات، موسیقیت، او داسې نوری شعري ځانګړنې په ډیرو خوندور او هنري کلماتو کې په نوي خوند او رنګ سره ترسیم کړي. د بیلګې په توګه دا بیتونه لولو:

 چې ژړوي مې تر سهاره ګلې ستا مینه ده

 چې ټوله شپه یم ناقراره بې وفا مینه ده

 ارام مې نشته په بستر کې سترګې نه پټېږي

 په ټول عالم کې رسوا شوې اوس زما مینه ده

 د لیونتوب حال مې لیدلی دی هر چا په سترګو

 ګرېوان چې څیرې ګرځوم دا دلیلا مینه ده

 

 او یا وایي:

احساس مې ستا د سترګو د بڼو سندرې وایي

 غیرت مې ستا د زلفو زولنو سندرې وایي

 قسم دی ځان به ستا په مینه زه لوګی لوګی کړم

 زړګی مې محبت کې د سلګو سندرې وایي

 بېلتونه راته ښکاري چې اشنا به مې نن راشي

 دوه سترګې مې د مینې د راتلو سندرې وایي

 او یا وایي:

 هاغه ده ګلونو نه تاوه شوه راتا وه شوه

 بیا می د زخمونو نه تاوه شوه را تاوه شوه

 جار د میکدی نه شم تنده پری ماته کړم

 اوښکه می جامونو نه تاوه شوه راتاوه شوه

 ښکاری نن یی بیا په زړه ډیر ډیر وریدلی یم

ورانو قدمونو نه تاوه شوه راتاوه شوه

 عشقه دا زما د زړه دا بی باکه کوکه نن

 ستا د محلونو نه تاوه شوه را تاوه شوه

 او یا وایي:

 غم دې د اشنا راځنی کم نه شي

 ورک دی د ښایسته سترګو دیدن نه شي

 واوره لیونتوب کی مینه ډیره ده

 دا لیونی فکر می دی سم نه شي

 اوښکی چی راځی نو سلګی مه وهه

 ګوره چی زخمی زړه می ملهم نه شي

 شمعی ته بلیږه زه سوزیږمه

 پریږده چی خبر می پری صنم نه شي

 

 او یا وایي:

 جانان چی په ملاله خوله ځواب نه راکوي

 یارانو ښه شوه قبر به عذاب نه راکوي

 افسوس دی په پردي وطن کی دغه زما حال دی

 سپرلی شو خو هیڅوک راله ګلاب نه راکوي

 زه هم غواړم چی ولولم دا ستا د مخ کتاب

 مودی وشوی خو څوک راله کتاب نه راکوي

 والله چې په یوه نغمه یې سل زړونه ټکور کړم

 خو څه وکړم چې څوک راله رباب نه راکوي

 

 او یا لکه چې وایي:

 سپرلی که د چمن سوداګرانو ته موسکی دی

 ښایست موږ بد نصیبو لیونیانو ته موسکی دی

 دا ستا تشه خندا زموږ وژلو لره بس ده

 قاتل څله زموږ غوندې خوارانو ته موسکی دی

 د ژوند د سرو ګلونو د ښایست ناوې به راشي

 ژوندون زما د کلي ماشومانو ته موسکی دی

 خبر نه یم کرم یې څنګه سترګو کې پیدا شو

 ساقي چې میخانه کې میخوارانو ته موسکی دی

 اشنا دا ستا ښایست په دې چمن غوندې وطن کې

 پوه نه شومه چې ولې دوزخیانو ته موسکی دی

 دا سوی لوی زړه چې مې اشنا نه ټکورېږي

 پوهېږمه غرور مې رقیبانو ته موسکی دی.

د ټکور صاحب د شعرونو نه معلومیږي، چې ده په هر ډول شعري فورم کې د غزل نه رانیولې تر نوي، سپین او آزاد شعر پورې خپل قلم اوچت ساتلی دی. ټکور صاحب هغه شاعر او لیکوال دی، چې د خپلې خوږې ژبې، ادبي سلوک او کردار په درلودلو سره د خپلو یارانو او دوستانو سره په ډیره پسته او آرامه ژبه غږیږي او د دوی په منځ کې د یو با احساسه، متواضع او مینه ناک انسان په توګه خپل ځای او مقام لري. دی یو زړه سواندی او د لویې حوصلې او سړې سینې او د ښو اوصافو او لوړو اخلاقو خاوند شخصیت دی. د ده دوستان او آشنایان د ده د ادبي او علمي مجلسونو نه ډیرې په زړه پورې خاطرې لري.

د ټکور صاحب د پوره پیژندګلوي لپاره ما د ده سره یو ادبي مرکه نیولې ده، هیله ده چې د تاسو ادبي تنده پرې ماته شي.

ټکور صاحب زما سلامونه او نیکې هیلې ومنې. اجازه راکړی، چې خپلې پوښتنې پیل کړم:

پوښتنه: ستاسو شوق او مینه د شعر ویلو سره څنګه پیدا شوه، کوم احساس او چا دې ته وهڅولې، چې د شاعري او لیکوالیو ډګر ته مو مخه کړه؟ لمړنۍ شعر مو کوم شعر وه؟

ځواب: د جرمني ژبې یو مشهور ناول لیکونکې یورخیم زایل نه کوم ژورنالست پوښتنه کړی وه، چې ته خو د جرمني په هامبورګ کې اوسیږی نو ولې ستا په ناولونو کې زیاتره کرکټرونه د برلین اوسیدونکي وي د دې وجه څه ده؟ هغه ورته په ځواب کې ویلي وو چې برلین زما په سینه کې پروت دی. نو اوس که ستاسې د پورتنې پوښتنې په ځواب کې د همدغه جرمني لیکوال خبره تکرار کړم بده به نه وي، د شعر سره مینه مې په سینه کې اوسیږي، ورسره ژوند کوم. اوس یو له بل سره عادت شوي یو. یو له بله پرته ژوند نه شو کولی. نو دسر چینې به درته څه ووایم:

 خبرې ډیرې سر یې یو واعظه

 چې بې له مینې هر څه سر وخوړو

 یا لکه دا چې:

  ژوند می مینه مینه دی

 ځکه نوم د مینې سره ژوند کوم

 سرچینه یې همدا وبوله.

 پوښتنه: یو شمیر لیکوالان وایي: په شاعرۍ کې تر ټولو لویه سرچینه مینه ده که دا سرچینه نه وي نو د شاعرۍ ډیره مهمه برخه له منځه ځي. لکه، چې حمزه بابا وایي: مینې ته حمزه چې فکر وکړو ما دا هم د ښکلا یوه څپه ښکاري مهرباني وکړی په دې هکله خپل نظر را سره شریک کړی؟

 ځواب: دا ممکن تر یوه حده سمه وي چې د شعر سرچینه مینه وګڼو، خو زما په اند مطلق نه شو ویلی دلته باید موږ د مینې په اړه فکر وکړو. زموږ په ټولنه کې ډیرې شاید په دې باور وي، چې مینه له ښکلو سره مینه ده، مینه د یوه لطیف جنس سره مینې ته ویل کیږي. ځکه پخوا به د غزل تعریف داسې کیده چې د لطیف جنس سره د خبرو په مانا دی. غزل عشق او مینې ته وایي، خو د غزل په پراخه لمن داسې څه بیان شول، چې هم حماسي وو او هم غنایي او عشقي، او دا عشق نه شو کولای چې یوازې د ښکلي مخ سره یې وګڼو، کیدای شي یو څوک له یوه څیز سره او یو بل له یو بل څه سره مینه ولري. ځکه ښکلا پیژندنه مطلقه نه، نسبي ده. یو چا ته ممکن یو څه او بل چاته ممکن بل څه ښکلي وي.

پوښتنه: د تاسو په آند شعر ته کوم تعریف ټاکلی شو، او تاسو د یو شاعر په توګه د شعر او شاعر اغیز د یوې ټولنې د خلکو په راویښولو او د دوی د ملي احساساتو په راپارولو کې څرنګه څیړې؟

ځواب: سره له دې چې دغه پوښتنه ډیره کلیشه یي ده خو بیا هم لازمه ده چې لږ ورته تم شو. د شعر داسې کوټلې تعریف، چې د هر چا له پاره د منلو وړ وي، تر اوسه نه شته هرچا تر خپلې وسې پورې د شعر د تعریف په اړه راز راز تعریفونه وړاندی کړي دي، څوک وایي: شعر موزون کلام دی، ځنی وایي هر هغه کلام چی وزن او قافیه ولري شعر دی، ارواښاد استاد اکادمسین کاندید صدیق روهي وایي: شعر د احساساتو او عواطفو رنګین تعبیر دی، ځنی وایي: هرهغه څه چې په زړه اثر کوي او په انسان کې جوش او جذبه پیدا کوي هغه شعر دی، زموږ د زمانې لوی شاعر ارواښاد ایوب صابر وایي:

  له زړګي چې وینې وڅڅوم بیت شي

 زمانې زما نقصان ته خو پام وکړه

  حمید مومند وایي:

 شعر نه دی دا خوناب د زخمي زړه دی

 یا وتلی دستي دم له خولی د مړه دی

  خوشحال خان بابا هم د شعر په اړه وایي:

  لکه غشی لره بویه تیر انداز

 هسی شعر لره بویه سحرساز

 همیشه د زړه په لاس تله د وزن

 زیات او کم له وزنه یو توری غماز

 دغه شعر کې ګورو، چې خان علین مکان خوشحال خان خټک به شعر کې د وزن یادونه کړی او هغه په دې عقیده دی که په شعر کې یو توری هم کم او زیات شي نو هغه غماز دی، او په دې ډیر ټینګار کوي چې شعر یو موزون کلام دی، شعر یوی ښکلې ناوی ته ورته دی ناوی یوازی پر نوو جامو نه ښکلی کیږي هغی باندی باید ناییڼه ډیر کوشش وکړي، چې ناوی داسې سینګار کړي، چې ښکلا یې لاپسی زیاته شي.

پوښتنه: یو شمیر لیکوالان په دې عقیده دي، چې شعر الهام دی خو یو شمیر نور وایي، چې شعر لیکل ریاضت او انساني تجربه ده. مهرباني وکړی په دې هکله خپل نظر راسره شریک کړی؟

 ځواب: چیرته مې لوستلي وو، چې شعر دوه ډوله لیکل کیږي چې یو ته امد او دې بل ته یې اورد وایي، خو زه په خپله د خوشحال بابا په نظر یم هغه وایي:

 زه د شعر په کار هیڅ نه یم خوشال

 ولی خدای می کړ پر غاړه دا مقال

 چی د شعر فکر ورشي په مجلس کې

 نور عالم خندا هوس کا دی ملال

 چی د شعر فکر ورشی په لمانځه کې

 د اعوذو ذال بدل کاندي په دال

 چی د شعر فکر ورشي په خواړه کې

 سپینی وریجی په مزه شی ورته دال

ځینې په دې عقیده دي چې د شعر اساسي توکي دغه څلور دي:

 محتوا، مضمون منځپانګه ، وزن، پیغام، او فکر. خوشحال خان بابا د شعر وزن ډیر اساسي بولي علامه اقبال لاهوري په شعر کې په پیغام ډیر ټینګار کوي هغه وایي:

 شعر را مقصود ګر ادم ګری است

 شاعری هم وارث پیغمبری است

 دلته وینو، که د یو ښه شعر مطلب انسان جوړونه وي، او انسان ته د مینې او خلوص پیغام رسول وي، نو شاعر هم د پیغمبر وارث ګڼلی شو. شاعر باید انسان ته داسې یو جهان جوړ کړي، چې انسان په کې مینه او ښکلا وویني، د داسې صفاتو سره مخامخ شي چې د انسان نه انسان جوړ وي، وایي چې رب ښایسته دی او ښایسته یې خوښ دي. خوشحال خان هم په دې عقیده دی، چې شعر د فاسق او فاجر کار نه دی شاعر یا ولي دی یا ابدال هغه وایي:

 شعر کار د هر فاسق د فاجر نه دی

 نه د هر یوه وږسترګی د کنګال

 شعر کار د سالک یا د مالک دی

 د عاشق دی د دردمن دی د ابدال

 اوس به نو د پوښتنې نور ځواب لوستونکو ته پریږدو چې هغوی شعر څه بولي.

پوښتنه: د تاسو په نظر د ادبي سبک او مکتب تعریف څه دی، او یو ادبي سبک او مکتب څنګه منځ ته راځي او څنګه له منځه ځي؟ ولې په معاصره دوره کې ادبي سبک او مکتب نشته. آیا ورته کار نه دی شوی او که دا حق څوک نه لري؟

 ځواب: ارواښاد استاد ګل پاچا الفت د سبک په باره کې لیکي: د سبک حقیقي معنا سره یا سپین زر ویلې کول او په قالب کې اچول دي، مجازا د بیان د اظهار خاص طرز ته سبک وایي.

 د سبک یو څه مفصل تعریف دا ډول هم شوی دی: د ژبې د کارولو خاصه طریقه، چې د یو لیکوال ادبي مکتب، ادبي پیر یا صنف ځانګړنه وي، سبک یې بللی شو. د لغتونو د انتخاب طرز، انځورونه او د ښکلو ترکیبونو استعمال، د ادبي صنایعو دقیق استعمال هم د سبک په پیژندلو کې مرسته کولای شي. په دې ډول وینو چې سبک یو مثبت صفت دی، چې ځنې لیکوال یې لري او ځینې یې نه لري. زموږ د زمانې وتلی لیکوال، څیړونکی او کیسه لیکونکی استاد اسدالله غضنفر د سبک به څنګه معلوموو  تر سرلیک لاندی یوه مغتنمه او ډیره ګټوره مقاله کښلی او هلته یې د سبک پر ډولونو او ادبي سبک او سټایل په اړه ډیر څه بیان کړي دي، هغه د خپلې لیکنې په یو برخه کې لیکي: سبک داسې صفت دی، چې د یو کس لیکنې د بل نه بیلوي. سبک ته سټایل هم وایو . . . . د سټایل کلیمه لږ تر لږه دوه مفهومه لري، چې توپیر یې په کار دی. که موږ ووایو، چې فلاني لیکوال د ښه فکر خاوند دی، خو سټایل نه لري نو له سټایله به زموږ مطلب یو داسې ثابت کیفیت وي، چې د ځینو لیکوالو په آثارو کې شته او د ځینو کې نه شته. د سبک په دغه تعریف کې، چې افلاتوني تعبیر یې بولو، سټایل له یو بل سره د وسیلی او هدف پوره انطباق او سمون خوړلو ته وایي، په دې حساب سبک د غوره او ښه معادل دی او د سبک څښتن هغه څوک دی، چې د وینا یو خاص انداز یې موندلی، چې د هغه په مټ خپل مطلب په دقیق ډول څرګندولی شي. په پښتو ادبیاتو کې سبک د لیکوال له نامه سره ډیر شهرت موندلی دی. موږ هر وخت وایو د خوشحال خان ادبي سبک، د حمید بابا سبک، د رحمان بابا سبک، دلته زموږ قضاوت هم مختلف دی، مثلا که په کوم شعر کې د رزم، بزم د ویاړونو ماتو او بریو کیسې شوې وي، وایو فلانی د خوشحال خان د سبک پیرو دی او همدا ډول که د تصوف مسایل په کی وممو نو بیا وایو چې د رحمان بابا د سبک پیرو دی، او همداسې که نور څه پکی پیدا کړو نو بیا یې به نورو پوری تړو. د پښتو په معاصرو ادبیاتو کې د حمزه بابا ادبي سبک یا ادبي مکتب د خپلو ځانګړو استعارو، ترکیبونو، د ادبي صنایعو د دقیق استعمال له کبله ډیر شهرت لري. په راتلونکي کې هم موږ ممکن د ځانګړي ادبي سبک او مکتب خاوندان ولرو.

پوښتنه: سپن شعر یا نوی او آزاد شعر او کلاسیک شعر څه توپیر لري؟ یو شمیر شاعران په دې عقیده دي، چې سپین یا آزاد شعر په پښتو ادب کې له ډیر پخوا څخه موجود وه. تاسو په دې هکله څه نظر لری او دا راته ووایاست، چې د آزاد یا سپین شعر مفکوره د چا له خوا چیرته او څرنګه را پیدا شوه؟

ځواب: د نوی او آزاد شعر توپیر په فورم یا چوکاټ کې دی کله، چې د معاصرو شاعرانو له پاره د غزل لمنه وړه او تنګه شوه نو هغوی مجبوره شول چې دغه د شعر پخواني فورم مات کړي. په ازاد شعر کې شاعر یوازی د شعر فورم ته تغییر ورکوي، خو وزن او محتوا په شعر کې په خپل حال پاتی کیږي. نه یوازی په خپل حال بلکې پیاوړی کیږي. مطلب دا چې ازاد شعر د فورم له مخې ازاد خو د منځپانګی یا مضمون له پلوه قید دی، داسې نه چې که چوکاټ مات شو نو وزن هم له منځه ولاړ. په نورو ژبو کې ممکن د ازاد شعر دود ډیر پخوانی وي، خو په پښتو ژبه لیکلی ازاد شعر د شلمی پیړۍ سوغات بللی شو. زما د معلوماتو له مخې شاید دقیق هم نه وي د پښتو لومړنۍ لاسته راغلی ازاد شعر ارواښاد علامه استاد عبدالحی حبیبی لیکلی دی. کله چې مرحوم لوی استاد حبیبی له هیواده تبعید و، او د پاکستان په کراچی کې اوسیده نو هلته یې یو اخبار چلوه په هغه وخت استاد حبیبی یو شعر لیکلی، چې لومړنۍ ازاد شعر یې بللی شو. هغه شعر اوس زما په لاس کې نه شته خو سرلیک او څو بیتونه مې اوس هم یاد دي. د شعر عنوان وو د کور قاصده . د دغه شعر څو بیتونه داسې وه:

 د کور قاصده

 دکور قاصده

 راته ووایه حال د یارانو

 د وطن خپل . . . .

 په پښتونخوا کې د ازاد یا نوی شعر تاریخ د پښتو ژبې د نامتو شاعر ارواښاد ایوب صابر نه پیل کیږي د هغه لومړنۍ ازاد شعر، چې زما تصویر نومیږي، د هغه وخت د شاعرانو تر منځ یوه ډیره کامیابه زیاتونه او یوه نوی لاسته راوړنه وه، هغه وایی:

 تصویر

 دا زما تصویر دی

 زه چی زلمی ومه همداسی ومه

 دغه کاږه کاږه بریتونه ګوری

 د زلمی عمر یادګارونه ګوری.

 زه چی زلمی ومه همداسی ومه . . . 

پوښتنه: زموږ یو شمیر ادبي او فرهنګي شخصیتونه په دې عقیده دي، چې د شعر په پرتله باید نثر ته زیاته پاملرنه وشي. تاسو په دې هکله څه نظر لری او ستاسو په آند د خلکو په راویښولو او د ملي احساساتو په راپارولو کې شعر زیات اغیز لري او که نثر؟ آیا تاسو هم نثرونه لیکلي دي او که نه؟

ځواب: په یوه مشهور نړیوال ناول کې مې لوستي وو، چې د هر انسان ژوند دوه برخې لري. یوه یې له واده نه مخکی او بله یې له واده نه وروسته، له واده نه مخکی مرحله شعر ته ورته ده